Skírnir

 Skírnir – tímarit Hins íslenska bókmenntafélags

Á fundi Kaupmannahafnardeildarinnar 9. september 1816 var ákveðið í tengslum við 4. grein laga félagsins að gefa út fréttablað um helstu nýjungar varðandi landstjórn, merkisatburði, búskap, verslun og bækur sem gefnar væru út, bæði innanlands og utan. Í lögum félagsins var þess einnig getið að bannað væri að lofa eða lasta íslenskar bækur þó leyfilegt væri að segja meiningu sína á erlendum ritum.

Árið 1827 voru gerðar breytingar á broti og efnistökum og tímaritinu gefið nafnið Skírnir. Það hefur verið gefið út samfellt síðan undir því heiti að árinu 1904 undanskildu þegar útgáfan féll niður. Heitið Skírnir er úr goðafræðinni en hann var skósveinn Freys, sonar Njarðar. Á titilblaði ritsins fyrstu 60 árin var eftirfarandi hvatning:

Rístu nú, Skírnir!
og Skekkils blakki
hleyptu til Fróns með fréttir
af mönnum og mentum
segðu mætum höldum
og bið þá að virða vel.

Skírnir hefur nú komið út í 190 ár og er elsta og eitt virtasta menningartímarit á Norðurlöndum. Skírnir hefur frá árinu 1988 komið út tvisvar á ári, vor og haust. Þar hafa birst ritgerðir og styttri greinar um bókmenntir, sagnfræði, heimspeki, þjóðfélagsmál og stjórnmálafræði, vísindi, listir og þjóðlegan fróðleik, auk ítarlegra ritdóma um bækur. Viðfangsefnin eru einatt skoðuð í sögulegu og heimspekilegu ljósi og leitast er við að brjóta til mergjar jöfnum höndum málefni samtíðar og liðins tíma með gagnrýnu hugarfari. Ritstjóri Skírnis er Páll Valsson.

Skirnir_felagatal

Á fundi Kaupmannahafnardeildarinnar 27. nóvember 1835 má greina að menn hafi ekki alltaf fortölulaust verið tilbúnir til þess að skrifa í Skírni. Þar segir:

Síðan spurði forseti hvur af félagsmönnum vildi taka að sér að rita Skírnir, en enginn vildi verða til, þá voru valdir til þess með atkvæðafjölda, Konráð, Steffán Eyríksson, Skapti Stefánsson og Jónas Hallgrímsson og tóku Konráð og Jónas „það“ að sér (Samkomubók Kaupmannahafnardeildar, 27.11.1835).

Helstu nýjungar í Skírni voru, að auk fréttanna voru birtar skrár yfir helstu bækur sem gefnar höfðu verið út á árinu, dómar voru um sumar þeirra og efni þeirra útlistað. Einnig voru grafskriftir og erfiljóð og annar kveðskapur birtur fyrstu árin en síðan var hætt við þá birtingu. Á árunum 1873-1891 var gefið út ritið Frjettir frá Íslandi en það varð síðan hluti af Skírni 1892 eða allt til ársins 1905 þegar þær voru lagðar niður.

Til marks um lýðræðislega framkvæmd félagsins í athöfnum sínum má geta þess að 3. mars 1898 er greint frá því að upp hafi komið til umræðu „hvort hætta skuli framvegis að gefa út útlendu frjettirnar í Skírni“ (Fundargerðabók Reykjavíkurdeildarinnar, 3.3. 1898). Öllum félagsmönnum hafði verið sendur kjörseðill og skiluðu sér 163 atkvæði sem var rúmlega 35% þeirra sem höfðu atkvæðisrétt.

Fjórir gerðu atkvæði sín skilyrt og voru þau því talin ógild og ekki talin með. Já sögðu 79 en 80 nei. Þarna var því minnsti mögulegi munur og „Samkvæmt atkvæðagreiðslunni gat stjórnin eigi mælt með afnámi útlensku fréttanna og hafði enginn á fundinum við það að athuga“ (Fundargjörðarbók Reykjavíkurdeildar 1816-1879). Af þessu má ráða að sterkur lýðræðisblær hafi leikið um félagið og hvert atkvæði hafi skipt máli.